اگر کودک هنگام دفع درد واضح دارد، رد خون قرمز روشن روی دستمال/مدفوع میبینید، یا علائم طی ۷ روز مراقبت خانگی بهتر نمیشود، وقت آن است که پزشک کودک را ببیند. اما اگر خونریزی زیاد شد، درد رو به افزایش بود، کودک از دفع کاملاً امتناع کرد، تب یا بیحالی داشت، یا خون تیره/مخلوط با مدفوع دیدید، همان روز باید بررسی شود. برای دیدن چکلیست تصمیمگیری سریع و برنامه عملی ۷۲ ساعت اول، ادامه مقاله را بخوانید.
| سطح تصمیم | چه میبینید؟ | اقدام پیشنهادی |
| فوری (امروز) | خونریزی زیاد/لخته، بیحالی یا رنگپریدگی، تب، درد رو به بدترشدن، ناتوانی در دفع، خون تیره یا مدفوع سیاه، ترشح چرکی/بوی بد | مراجعه فوری به پزشک/اورژانس |
| نوبت سریع (۲۴ تا ۷۲ ساعت) | خونِ تکرارشونده، درد شدید هنگام دفع، کودک از دستشویی میترسد و نگه میدارد، یبوست مقاوم، شک به عفونت پوستی یا زخم عمیق | ویزیت پزشک اطفال یا جراح/گوارش |
| مراقبت خانگی کوتاه (۳ تا ۷ روز) | رد خون کم + درد خفیف تا متوسط + کودک حال عمومی خوب دارد + دفع قابل انجام است | اصلاح دفع و مراقبت پوستی + پایش دقیق |
گاهی «فقط یک ترک کوچک» است؛ اما اگر همان ترک، کودک را وارد چرخه ترس از دفع کند، شقاق از یک زخم ساده به یک مشکل تکرارشونده تبدیل میشود.
شقاق (فیشر مقعدی) در کودک دقیقاً چیست؟
شقاق یعنی یک ترک یا زخم خطی در پوست/پوشش داخلی مقعد که معمولاً بعد از دفعِ سفت یا زورزدن ایجاد میشود و باعث درد و گاهی خون قرمز روشن میشود.
در سنین پایین، شایعترین محرکها یبوست و دفع سخت هستند؛ گاهی هم اسهال مکرر یا تحریک پوستی اطراف مقعد نقش دارد. اگر میخواهید علتها را کاملتر ببینید، این صفحه میتواند کمک کند: علتهای شایع شقاق در کودکان
از کجا بفهمم خون، احتمالاً از شقاق است نه چیز دیگر؟
خونِ شقاق معمولاً قرمز روشن و کم است (روی دستمال/سطح مدفوع) و همراه درد هنگام دفع یا سوزش بعد از دفع دیده میشود.
اگر اینها را دیدید، شقاق «تنها گزینه» نیست:
- خون تیره یا مخلوط با مدفوع
- مدفوع سیاه و قیری
- درد شکم، اسهال طولانی، کاهش وزن، زخمهای متعدد یا غیرمعمول
خون روشن میتواند آرامشبخش باشد؛ اما «تکرار خون روشن» بدون بهبود، همان جایی است که باید جدیاش بگیرید.
دقیقاً چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
اگر هر کدام از موارد زیر برقرار است، مراجعه را عقب نیندازید:
- بدترشدن علائم یا عدم بهبود طی ۷ روز مراقبت خانگی
- درد شدید بهطوری که کودک از دستشویی رفتن اجتناب میکند
- خونریزی قابلتوجه، لخته، یا خونریزی تکرارشونده
- تب، بیحالی، رنگپریدگی، یا علائم کلی نگرانکننده
- یبوست مقاوم (مدفوع خیلی سفت/کمفاصله) یا گیرکردن مدفوع
- شک به عفونت (ترشح چرکی، بوی بد، تورم دردناک)
- در نوزادان و شیرخواران: هر خونریزی مقعدی که تکرار شود یا با بیقراری شدید همراه باشد
اگر برای تصمیمگیری سریع نیاز به مشاوره دارید، میتوانید برای راهنمایی و رزرو نوبت با کلینیک تماس بگیرید: 021-88339316 یا 021-88339317 و همچنین 09031252295.
آیا میشود ۲–۳ روز صبر کنم و مراقبت خانگی انجام دهم؟
اگر حال عمومی کودک خوب است، خون کم و روشن است، دفع «قابل انجام» است و درد رو به افزایش نیست، معمولاً میتوانید ۳ تا ۷ روز مراقبت خانگی دقیق انجام دهید؛ اما باید هر روز علائم را پایش کنید.
دکتر قمری، بهترین دکتر شقاق، لیزر شقاق در تهران را بدون درد و با دوران نقاهت کوتاه بهطور قطعی انجام میدهد.
قاعده طلایی: اگر کودک «میتواند دفع کند» اما «میترسد دفع کند»، شما با یک زخم کوچک طرف نیستید؛ با یک چرخه رفتاری-دردی طرفید.
برنامه عملی ۷۲ ساعت اول در خانه چیست؟ (مرحلهای و کوتاه)
هدف ۷۲ ساعت اول این است: مدفوع نرمتر + کاهش درد + جلوگیری از نگهداشتن.
- آب و مایعات: در طول روز بهصورت تقسیمشده. کمآبی، مدفوع را سفتتر میکند.
- فیبر هوشمند: میوههای ملایم و پرآب (مثل گلابی/آلو/سیب پخته)، سبزیجات نرم، و غذاهای سبک. هدف این نیست که کودک را «یکباره پرفیبر» کنید؛ هدف، نرم شدن دفع است.
- حمام آب ولرم (سیتز): ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، ۱ تا ۲ بار در روز. آب داغ نه؛ ولرم.
- مراقبت پوستی: شستوشوی ملایم با آب، خشککردن ضربهای، پرهیز از دستمال زبر.
- زمانبندی دستشویی: بعد از وعده غذایی (رفلکس طبیعی روده) کودک را بدون فشار و با آرامش به سرویس ببرید.
خط قرمز: بدون نظر پزشک، سراغ پمادهای بزرگسالان یا بیحسکنندههای قوی نروید. در کودکان، انتخاب دارو و مقدار مصرف باید دقیق باشد.
چه اشتباههایی باعث طولانیشدن شقاق کودک میشود؟
۳ اشتباه رایج، شقاق را مزمن میکند:
- فقط درمان زخم و بیتوجهی به یبوست (ریشه مشکل)
- ترساندن یا فشار آوردن برای دفع (نگهداشتن بیشتر میشود)
- خوددرمانی دارویی بدون نسخه (گاهی پوست را تحریک یا درمان را عقب میاندازد)
اگر مدفوع نرم نشود، هیچ پمادی معجزه نمیکند؛ چون هر دفع، زخم را دوباره باز میکند.
اگر کودک از دستشویی رفتن امتناع میکند، چه کار کنم؟
این امتناع معمولاً «لجبازی» نیست؛ واکنش طبیعی به درد است.
- کودک را بابت دیر رفتن دعوا نکنید؛ هدف، کاهش اضطراب است.
- یک روتین کوتاه بسازید: آب ولرم + قصه کوتاه/حواسپرتی + تلاش بدون زور.
- اگر بیش از ۲۴–۴۸ ساعت دفع انجام نشد یا کودک بهوضوح نگه میدارد، ویزیت را جدی کنید.
پزشک معمولاً چه کارهایی انجام میدهد؟
پزشک با شرححال دقیق و معاینه ملایم، تشخیص را قطعی میکند و همزمان روی «نرمکردن دفع» برنامه میدهد.
- بررسی نوع خونریزی، شدت درد، الگوی یبوست/اسهال
- بررسی پوست اطراف مقعد و وجود ترک، التهاب یا زخمهای دیگر
- در صورت نیاز، درمان دارویی متناسب سن کودک (مثلاً برای نرمکردن مدفوع یا کاهش التهاب)
برای آشنایی با توضیحات کاملتر درباره شقاق و مسیرهای درمان، میتوانید این صفحه را هم ببینید: راهنمای شقاق (فیشر مقعدی)
شقاق چه زمانی «مزمن» حساب میشود و چرا مهم است؟
اگر علائم طولانی شود و با مراقبتهای درست بهتر نشود، احتمال مزمنشدن مطرح میشود و ممکن است نیاز به درمانهای تخصصیتر باشد.
در عمل، اگر درد/خونریزی ادامهدار باشد یا شقاق بارها عود کند، باید علت زمینهای (یبوست مقاوم، التهاب، عفونت یا عوامل دیگر) بررسی شود.
در موارد مقاوم و انتخابشده، گزینههای درمانی تخصصیتر هم مطرح میشوند. برای آشنایی با یکی از روشهای کمتهاجمی در بزرگسالان و برخی کیسهای خاص، این صفحه را ببینید: درمان شقاق با لیزر
جمعبندی
اگر علائم کودک خفیف است، از امروز با برنامه ۷۲ ساعت اول شروع کنید و هر روز علائم را بسنجید. اگر علائم بدتر شد یا طی ۷ روز بهتر نشد، ویزیت را عقب نیندازید.
برای مشاوره و دریافت نوبت میتوانید با شمارههای کلینیک دکتر قمری تماس بگیرید:
021-88339317
اگر تجربهای دارید یا درباره علائم کودکتان سؤال دارید، در کامنتها بنویسید. (سن کودک، الگوی دفع، میزان خون و شدت درد را مختصر بگویید تا دقیقتر راهنمایی شوید.)