شقاق مقعدی در مردان؛ علت‌ها، علائم هشدار و اشتباهات رایج درمانی

شقاق مقعدی در مردان (Anal Fissure in Men) به ایجاد ترک، زخم یا شکاف طولی در دیواره و مخاط حساس کانال خروجی مقعد گفته می‌شود که اغلب بر اثر عبور مدفوع سفت ناشی از یبوست مزمن، زور زدن حین دفع یا مشاغل سنگین ایجاد می‌گردد. به دلیل ترس از جراحی سنتی، کم‌توجهی به علائم اولیه و به تعویق انداختن درمان، فیشر در آقایان سریع‌تر وارد فاز مزمن و اسپاسم غیرارادی عضله اسفنکتر می‌شود؛ در این مرحله، درمان‌های خانگی بی‌اثر بوده و تنها راهکار قطعی، ریشه‌ای و بدون بازگشت، درمان شقاق با لیزر در یک جلسه سرپایی کمتر از ۲۰ دقیقه و بدون نیاز به بیهوشی است.

چرا شقاق مقعدی در مردان شیوع بالایی دارد؟

تحقیقات بالینی و مراجعات بیماران نشان می‌دهد که الگوی زندگی روزمره و فیزیولوژی شغلی آقایان، آن‌ها را بیش از دیگران در معرض ابتلا به پارگی‌های اسفنکتر مقعد قرار می‌دهد. مردان معمولاً در مراحل ابتدایی به سوزش و خونریزی سطحی بی‌توجهی می‌کنند و زمانی به کلینیک مراجعه می‌نمایند که بیماری وارد مرحله زخم عمیق مزمن شده است. شناخت این دلایل به پیشگیری از عوارض جبران‌ناپذیر کمک شایانی می‌کند:

• مشاغل کم‌تحرک و رانندگی‌های طولانی‌مدت: نشستن‌های ممتد پشت میز یا رانندگی در مسافت‌های طولانی باعث افزایش فشار وریدی و کاهش گردش خون در ناحیه نشیمنگاه می‌شود.
• بلند کردن اجسام سنگین و تمرینات سنگین بدنسازی: انجام حرکت‌های بدنسازی سنگین همراه با حبس نفس (مانند اسکوات سنگین) یا کارهای یدی پرفشار، فشار داخل شکمی را شدیداً بالا برده و زمینه ترک خوردن مخاط مقعد را فراهم می‌سازد.
• یبوست مزمن ناشی از رژیم غذایی فاقد فیبر: مصرف ناکافی سبزیجات، مصرف بالای غذاهای فست‌فودی و گوشتی و نوشیدن کمِ آب در طول روز، مدفوع را خشک و حجیم می‌کند.
• به تعویق انداختن ارادی عمل دفع: بسیاری از آقایان به دلیل مشغله‌های کاری یا عدم دسترسی به سرویس بهداشتی تمیز، دفع مدفوع را ساعت‌ها به تأخیر می‌اندازند که این کار باعث بازجذب بیشتر آب مدفوع و تشدید یبوست می‌گردد.
• اسهال‌های انفجاری و مکرر: اسهال مداوم به دلیل دارا بودن آنزیم‌های گوارشی اسیدی، لایه مخاطی مقعد را سوزانده و دیواره را مستعد پارگی می‌کند.
• تنگی کانال یا فشار بیش از حد عضلانی: اسپاسم مادرزادی یا افزایش تون عضلانی اسفنکتر داخلی در مردان، ریسک مزمن شدن شقاق را افزایش می‌دهد.

علائم و نشانه‌های اصلی شقاق در آقایان

زخم شقاق به دلیل تراکم بالای پایانه‌های عصبی در بخش انتهایی مقعد، با نشانه‌های حسی بسیار دردناکی بروز می‌کند که نباید نادیده گرفته شوند:

• درد شدید و تیرکشنده: دردی شبیه به بریدگی با تیغ یا اصطکاک شیشه شکسته که دقیقاً حین خروج مدفوع آغاز شده و ممکن است تا چندین ساعت پس از دفع به صورت تپنده ادامه یابد.
• خونریزی به رنگ قرمز روشن: مشاهده رگه‌هایی از خون تازه و روشن روی سطح مدفوع یا لکه‌های خونی روی دستمال توالت.
• سوزش و خارش طاقت‌فرسا: احساس خارش و التهاب بعد از اجابت مزاج به دلیل تماس ترشحات اسیدی با بریدگی باز.
• احساس گرفتگی و تنگی مقعد: انقباض غیرارادی عضلات کف لگن به دلیل ترس ناخودآگاه از درد دفع.
• برآمدگی یا زائده پوستی کوچک (Sentinel Tag): در فاز مزمن، یک زبانه پوستی در انتهای پایینی زخم به وجود می‌آید که بیماران آن را با بواسیر یا هموروئید اشتباه می‌گیرند.

۶ اشتباه خطرناک در درمان شقاق مقعدی در مردان

متأسفانه درصد زیادی از بیماران آقا پیش از مراجعه به پزشک، دست به خوددرمانی‌هایی می‌زنند که نه‌تنها بیماری را درمان نمی‌کند، بلکه زخم سطحی را به پارگی عمیق عضلانی تبدیل می‌نماید:

۱. استفاده خودسرانه از پمادهای کورتونی

استفاده مکرر و طولانی از پمادهایی نظیر هیدروکورتیزون یا بتامتازون، پوست حساس مقعد را به شدت نازک و آتروفیک کرده و با سرکوب فرآیند التیام سلولی، مانع از جوش خوردن زخم شقاق می‌شود.

۲. نشستن در تشت آب بسیار داغ

برخی معتقدند هر چه آب گرم‌تر باشد درد کمتر می‌شود؛ در حالی که آب داغ سوختگی حرارتی سطحی ایجاد کرده، التهاب عروق را تشدید می‌کند و باعث تحریک شدید بافت شقاق می‌شود. تنها باید از آب ولرم (حمام سیتز) استفاده شود.

۳. قطع مصرف ملین‌ها بلافاصله پس از کاهش موقت درد

بسیاری از بیماران با چند روز مصرف پودر پسیلیوم و احساس بهبودی نسبی، مصرف آب و فیبر را متوقف می‌کنند؛ در نتیجه با اولین نوبت دفع سفت مجدد، زخم شقاق دوباره شکافته می‌شود.

۴. مصرف مداوم مسکن‌های مخدری و ضددردها

استفاده خودسرانه از مسکن‌های قوی مانند ترامادول، کدئین یا استامینوفن کدئین‌دار یکی از بزرگ‌ترین تله‌های درمانی است؛ زیرا این داروها حرکات دودی روده را فلج کرده و با ایجاد یبوست شدید، درد را چند برابر می‌کنند.

۵. فشار بیش از حد و زور زدن سر توالت

تلاش برای تخلیه سریع روده با وارد کردن فشار شدید به عضلات لگن، پارگی شقاق را عمیق‌تر کرده و با ایجاد پرولاپس رگ‌ها، موجب بروز هم‌زمان هموروئید (بواسیر) و شقاق می‌گردد.

۶. انکار بیماری و تأخیر در مراجعه به متخصص

خجالت و به تأخیر انداختن ویزیت پزشک تا چند هفته یا چند ماه، شقاق حاد را به شقاق مزمن با بافت فیبروزه تبدیل می‌کند که دیگر با هیچ دارویی قابل بازگشت نخواهد بود.

مقایسه روش‌های درمان شقاق در مردان: دارودرمانی در برابر لیزر نوین

چه زمانی مردان باید فوراً به پزشک مراجعه کنند؟

در صورت مشاهده علائم زیر، از هرگونه تأمل یا درمان خانگی خودداری کرده و سریعاً به متخصص مراجعه فرمایید:

• خونریزی با حجم بالا، ترشحات خونی مداوم یا لخته‌های خونی در کاسه توالت.
• درد فلج‌کننده‌ای که بیش از ۲ ساعت بعد از دفع مانع از نشستن یا راه رفتن بیمار شود.
• بروز تب، لرز، احساس گرمی و ترشح چرک بدبو از اطراف مقعد (نشانه تشکیل آبسه یا فیستول مقعدی).
• تغییر رنگ مدفوع به سیاهی قیری و تیره.
• کاهش وزن ناخواسته، ضعف مداوم و احساس عدم تخلیه کامل روده.

تجربه و تخصص کلینیک دکتر عبدالرحیم قمری

دکتر عبدالرحیم قمری با سال‌ها تجربه بالینی و انجام بیش از ۱۶ هزار عمل سرپایی موفق در زمینه بیماری‌های نشیمنگاه، فیشر مقعدی را با بهره‌گیری از لیزرهای پیشرفته روز دنیا بدون نیاز به بستری بیمارستانی درمان می‌نمایند. در این مرکز، کلیه خدمات با رعایت کامل حریم خصوصی بیماران و استانداردهای بهداشتی در مرکز تهران ارائه می‌شود.

جهت دریافت مشاوره و رزرو نوبت ویزیت:

تلفن مستقیم کلینیک: 021-88339317

سوالات متداول

اگر شقاق در مردان به موقع درمان نشود چه عواقبی دارد؟

زخم سطحی به عمق عضله اسفنکتر نفوذ کرده و مزمن می‌شود. این مسئله سبب اسپاسم دائمی عضله، تنگی کانال دفع، فیبروزه شدن بافت و در برخی موارد ایجاد آبسه مقعدی و فیستول‌های پیچیده خواهد شد.

آیا پماد آلفا برای درمان شقاق مقعدی در مردان مناسب است؟

پماد آلفا خاصیت ترمیم‌کنندگی دارد و تنها در زخم‌های بسیار سطحی و خفیف کمک‌کننده است، اما توانایی رفع گرفتگی و اسپاسم عضله اسفنکتر را در موارد حاد و مزمن ندارد.

طول دوره درمان شقاق در مردان چقدر است؟

شقاق حاد اولیه با رعایت رژیم غذایی و پماد طی ۲ الی ۳ هفته بهبود می‌یابد؛ اما در صورت مزمن شدن، روش‌های دارویی پاسخگو نبوده و با لیزر درمانی تنها در یک جلسه ۲۰ دقیقه‌ای به طور قطعی برطرف می‌شود.

آیا فعالیت‌های سنگین و ورزش بدنسازی برای شقاق ضرر دارد؟

بله؛ حرکات ورزشی سنگین مانند ددلیفت یا اسکوآت و وزنه‌برداری فشار فوق‌العاده‌ای به کانال مقعد وارد می‌کنند و در دوران بروز شقاق حاد باید متوقف شوند.

آیا لیزر شقاق مقعدی نیاز به استراحت طولانی در منزل دارد؟

خیر؛ جراحی لیزری به صورت کاملاً سرپایی و بدون نیاز به بیهوشی عمومی انجام می‌شود و بیماران آقا می‌توانند از فردای عمل به فعالیت‌های شغلی روزمره خود بازگردند.

تفاوت درد شقاق با درد بواسیر در مردان چیست؟

درد شقاق تیز، برنده، خنجری و حین عبور مدفوع است، در حالی که درد بواسیر بیشتر حالت مبهم، سنگینی، پری نشیمنگاه یا ناشی از ترومبوز (لخته خون) است.

آیا رابطه جنسی مقعدی می‌تواند عامل شقاق در مردان باشد؟

بله؛ به دلیل عدم وجود ترشحات لغزنده طبیعی و تنگی مجرای خروجی مقعد، اصطکاک بالا می‌تواند باعث کشیدگی شدید مخاط و ایجاد شکاف‌های عمقی شود.

بررسی و تأیید علمی: دکتر سید عبدالرحیم قمری (جراح عمومی و بیماری‌های نشیمنگاه | شماره نظام پزشکی: ۴۷۴۹۵) | آخرین بازبینی: سال ۱۴۰۵ (۲۰۲۶)